Puszcza Białowieska – unikalne centrum badań nad grzybami
Puszcza Białowieska to jeden z najcenniejszych przyrodniczo obszarów Europy – miejsce, gdzie wciąż funkcjonują naturalne, nieprzekształcone przez człowieka ekosystemy leśne. Bogactwo siedlisk, różnorodność biologiczna oraz wyjątkowy stopień zachowania pierwotnych procesów ekologicznych czynią ją niezwykle cennym terenem dla badań naukowych, w szczególności w zakresie mykologii.
Puszcza wyróżnia się niespotykaną różnorodnością mykobioty – grzybów mikroskopijnych i wielkoowocnikowych – co jest wynikiem obecności zróżnicowanych fitocenoz oraz ciągłości występowania martwego drewna w różnych stadiach rozkładu. Martwe drewno stanowi kluczowe mikrosiedlisko dla wielu gatunków saprotroficznych, których obecność odzwierciedla naturalność i zdrowie ekosystemów leśnych.
Najważniejsze fakty
Do tej pory opisano około 100 000 gatunków grzybów, szacunki globalnego bogactwa gatunków wahają się od 0,5 do 10 milionów1.
Do 2010 roku na terenie Puszczy Białowieskiej stwierdzono występowanie ok. 3400 gatunków grzybów, w tym ok. 1700 gatunków grzybów wielkoowocnikowych (Macromycetes).
Dla prawie 200 gatunków nie odnotowano dotąd innych stanowisk w Polsce, a część z nich nie została opisana w żadnym innym miejscu w Europie.
Na obszarze Białowieskiego Parku Narodowego zidentyfikowano ponad 700 gatunków grzybów uznanych za szczególnie cenne i wymagających ochrony.
Szacuje się, że 25% europejskich taksonów grzybów wielkoowocnikowych występuje właśnie w tym regionie.
Puszcza Białowieska jest również jednym z najważniejszych siedlisk dla grzybów poliporoidalnych (hub), spośród których ponad 200 gatunków zostało tu potwierdzonych do 2014 roku. Tak bogaty i reprezentatywny zestaw gatunków nie występuje w żadnym innym miejscu w Polsce2,3,4.
Dlaczego tu badamy grzyby?
Naturalny charakter Puszczy, niewielka ingerencja człowieka, a także mozaikowy układ siedlisk stwarzają wyjątkowe warunki do:
- dokumentowania rzadkich i nowych dla nauki gatunków grzybów,
- badania funkcji ekologicznych grzybów w lasach naturalnych,
- monitorowania wpływu zmian klimatycznych na różnorodność mykobioty,
- prowadzenia długoterminowych obserwacji populacji grzybów w ich pierwotnym środowisku.
Nauka dla ochrony
Nasze badania mają nie tylko wartość poznawczą, ale również praktyczną – pomagają chronić najcenniejsze składniki przyrody, opracowywać strategie zachowania siedlisk i gatunków oraz wspierać działania związane z ochroną Puszczy Białowieskiej jako dziedzictwa przyrodniczego Europy.
1Ordynets, A., Heilmann-Clausen, J., Savchenko, A., Baessler, C., Volobuev, S., Akulov, O., Karadelev, M., Kotiranta, H., Saitta, A., Langer, E., & Abrego, N. (2018) Do plant-based biogeographical regions shape aphyllophoroid fungal communities in Europe? Journal of Biogeography, 45(5), 1182-1195. https://doi.org/10.1111/jbi.13203
2 Karasiński D. 2014. Rarities from the forest Białowieża. Białowieża National Park, Białowieża.
3 Karasiński D., Wołkowycki M. 2015. An annotated and illustrated catalogue of Polypores (Agaricomycetes) of the Białowieża Forest (NE Poland). Polish Botanical Journal 60(2): 217–292. DOI 10.1515/pbj-2015-0034.
4 Karasiński D., Kujawa A., Szczepkowski A., Wołkowycki M. 2010. Białowieża National Park Conservation Plan. Report on protection of species of fungi. Białowieża. In: Plan ochrony białowiego parku narodowego na Lata 2011-2030.